ყაზახეთი ნავთობის გადამუშავების სიმძლავრეების ორჯერ გაზრდას და მეზობელ ქვეყნებში მეტი ბენზინისა და დიზელის გაყიდვას გეგმავს. ნედლი ნავთობის ექსპორტზე დამოკიდებულების შემცირების საჭიროება კიდევ უფრო აქტუალური გახდა.

ყაზახეთმა 2025 წელს 99.6 მილიონი ტონა ნავთობი მოიპოვა, თუმცა მხოლოდ 18.4 მილიონი ტონა გადაამუშავა. ენერგეტიკის მინისტრმა იერლან აკკენჟენოვმა 25 აგვისტოს გამართულ ბრიფინგზე განაცხადა, რომ ნავთობის გადამუშავების სიმძლავრეების 40 მილიონ ტონამდე გაზრდა იგეგმება.

ნავთობის გადამამუშავებელი მრეწველობის განვითარების კონცეფცია 2040 წლამდე პერიოდს მოიცავს. ენერგეტიკის სამინისტროს ინფორმაციით, ყაზახეთის ნავთობგადამამუშავებელმა ქარხნებმა 2025 წელს 18.4 მილიონი ტონა ნავთობი გადაამუშავეს და 15.47 მილიონი ტონა ნავთობპროდუქტი აწარმოეს.

2025 წელს მიღებული კონცეფცია ითვალისწინებდა ნავთობის გადამუშავების მოცულობის 2040 წლისთვის წლიურად 39.2 მილიონ ტონამდე გაზრდას. მას შემდეგ მთავრობამ გრაფიკი დააჩქარა და 2033 წლისთვის წლიურად 40 მილიონი ტონა გადამუშავების სიმძლავრის მიღწევა დაისახა მიზნად. ქვეყნის სამ ძირითად ნავთობგადამამუშავებელ ქარხანაში გადამუშავების საშუალო სიღრმემ 2025 წელს 90%-ს მიაღწია, ხოლო მიზნობრივი მაჩვენებელი 94%-ია.

ამის მისაღწევად ყაზახეთი მეოთხე მსხვილი ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნის მშენებლობას გეგმავს, რომლის სიმძლავრეც წელიწადში 10 მილიონ ტონამდე იქნება. ხელისუფლება ადგილს წლის ბოლომდე შეარჩევს.

ახალმა ქარხანამ მუშაობა შესაძლოა 2033 წლისთვის დაიწყოს. ენერგეტიკის სამინისტრო ვარაუდობს, რომ მისი ამოქმედება სრულად დააკმაყოფილებს ქვეყანაში ავიასაწვავზე შიდა მოთხოვნას და ყაზახეთს K5 სტანდარტის ნავთობპროდუქტების ექსპორტის გაზრდის შესაძლებლობას მისცემს. K5 სტანდარტი, ევროპის Euro 5 სტანდარტის ეკვივალენტურია.

კასპიის მილსადენის კონსორციუმთან დაკავშირებულმა პრობლემებმა - რომელიც ყაზახეთისთვის ნავთობის მსოფლიო ბაზრებზე გატანის მთავარი მარშრუტია გააძლიერა არგუმენტი იმის სასარგებლოდ, რომ ქვეყანამ ნავთობის გამოყენებისა და ექსპორტის გზების დივერსიფიკაცია მოახდინოს.

ასტანა ასევე ეძებს მსოფლიო ბაზრებზე გასასვლელ დამატებით მარშრუტებს. აკკენჟენოვმა ერთ-ერთ ვარიანტად დაასახელა ბაქო-სუფსის ნავთობსადენი, რომელიც აზერბაიჯანიდან საქართველოს შავი ზღვის სანაპირომდე გადის და, მისი თქმით, წელიწადში დაახლოებით 5 მილიონი ტონა ნავთობის ტრანსპორტირება შეუძლია.

ამ მარშრუტით 2022 წლის შემდეგ მხოლოდ შეზღუდული მოცულობის გადაზიდვები ხორციელდებოდა, თუმცა 2026 წლის მაისში აზერბაიჯანმა და საქართველომ ახალი საოპერაციო შეთანხმება გააფორმეს, რომელიც რეგულარული ოპერირების აღდგენას ისახავს მიზნად.

„CPC-ზე თავდასხმების შედეგად 3.5 მილიონი ტონა დავკარგეთ, თუმცა ამ მოცულობის გადამისამართება აქტაუს პორტისა და ბაქო–სუფსის ნავთობსადენის გავლით შეგვეძლო“, - განაცხადა მინისტრმა. აკკენჟენოვის თქმით, აზერბაიჯანთან პირდაპირი მოლაპარაკებები ჯერ არ გამართულა, თუმცა გარკვეული წინასწარი სამუშაოები უკვე განხორციელებულია. მან აღნიშნულ მარშრუტს ყაზახეთისთვის „სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი“ უწოდა.

კასპიის ზღვის გავლით კიდევ ერთი მარშრუტი უკვე გამოიყენება. ყაზახეთი ბაქო–თბილისი–ჯეიჰანის (BTC) ნავთობსადენით წელიწადში დაახლოებით 1.2 მილიონ ტონა ნავთობს აგზავნის და მოცულობის 2.2 მილიონ ტონამდე გაზრდას გეგმავს.

ამრიგად, ყაზახეთი ერთდროულად ნავთობის ორ სტრატეგიას ატარებს: ნედლი ნავთობისთვის საჭიროა დამატებითი საექსპორტო მარშრუტები, ხოლო ახალი გადამამუშავებელი სიმძლავრეების შექმნა მიზნად ისახავს ქვეყანაში საწვავისა და ნავთობქიმიური პროდუქტების წარმოების გაზრდას.