ბიზნესის მართვა სხვადასხვა სამართლებრივ და ფინანსურ პასუხისმგებლობას გულისხმობს. აღნიშნული პასუხისმგებლობის დაზღვევის ერთ-ერთი საშუალებაა სავალდებულო დაზღვევა, რომელიც კონკრეტულ სფეროებში კანონით განისაზღვრება და მიზნად ისახავს მესამე პირების, თანამშრომლებისა თუ მომხმარებლების დაცვას. რა მნიშვნელოვანი საკითხები უნდა გაითვალისწინოს კომპანიამ სავალდებულო დაზღვევასთან დაკავშირებით და როდისაა მისი გამოყენება სავალდებულო? ამ საკითხებზე მნიშვნელოვან ინფორმაციას გვიზიარებს იურიდიული ფირმა "ბი ვი ქონსალთინგის" მმართველი პარტნიორი - ვახტანგ შურღაია.

მიუხედავად იმისა, რომ დაზღვევის შეძენა ხშირად აღიქმება, როგორც დამატებითი ხარჯი, რეალურად, ის წარმოადგენს მექანიზმს, რომელიც ამცირებს კომპანიის რისკებს და იცავს მას გაუთვალისწინებელი ზარალისგან. საქართველოში მოქმედი კანონმდებლობით ამჟამად არსებობს სავალდებულო დაზღვევის რამდენიმე ძირითადი სახე. ბიზნეს-სუბიექტებისათვის მეტად საყურადღებოა შემდეგი ტიპის სავალდებულო დაზღვევა:

1. უბედური შემთხვევის სავალდებულო დაზღვევა

„შრომის უსაფრთხოების შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია, საკუთარი ხარჯებით მუშაობის პერიოდში დასაქმებული უზრუნველყოს უბედური შემთხვევის დაზღვევით. აღნიშნული მოთხოვნა ვრცელდება მომეტებული საფრთხის შემცველ მძიმე, მავნე და საშიშპირობებიან სამუშაო ადგილებზე, ე.ი. იმ საქმიანობებზე, რომლებიც ექვემდებარება ეკონომიკურ საქმიანობათა რეესტრში რეგისტრაციას. პრაქტიკაში ეს მოიცავს ისეთ სექტორებს, როგორიცაა: სამშენებლო საქმიანობა, სამთო მრეწველობა, მეტალურგია, ქიმიური წარმოება, მაღალი ძაბვის ელექტრომონტაჟი და სხვა ფიზიკურად სახიფათო სამუშაოები. ამ საქმიანობათა სრული ჩამონათვალი განისაზღვრება საქართველოს მთავრობის №381 დადგენილებით. 

კანონის თანახმად, დაზღვევა უნდა მოიცავდეს როგორც დაზარალებულის სამედიცინო ხარჯების ანაზღაურებას, ისე შრომისუუნარობის ან გარდაცვალების შემთხვევაში კომპენსაციის გაცემას.

როგორც წესი, უბედური შემთხვევის სავალდებულო დაზღვევა ვრცელდება როგორც კომპანიის ტერიტორიაზე მომხდარ უბედურ შემთხვევაზე, ასევე ინციდენტებზე, რომლებიც შეიძლება მოხდეს სამუშაო მოვალეობის შესრულებისას (მათ შორის, კომპანიის ტერიტორიის მიღმა).

2. მასობრივი თავშეყრის ობიექტების მფლობელთა პასუხისმგებლობის დაზღვევა

საქართველოს მთავრობის №177 დადგენილება განსაზღვრავს მასობრივი თავშეყრის ობიექტებს და მათი მფლობელების მიერ მესამე პირის წინაშე სამოქალაქო პასუხისმგებლობის სავალდებულო დაზღვევის წესებსა და პირობებს. კერძოდ, სავალდებულო დაზღვევას ექვემდებარება ისეთი მასობრივი თავშეყრის ობიექტების მფლობელები, როგორიცაა: სავაჭრო ცენტრი, სასტუმრო, დასასვენებელი სახლი, ავტოგასამართი/აირგასამართი სადგური, ბაზრობა. დადგენილება თითოეული მსგავსი მასობრივი თავშეყრის ობიექტისათვის განსაზღვრავს წლიურ სადაზღვევო ლიმიტს.

აღნიშნული ობიექტების მფლობელები ვალდებულნი არიან, დააზღვიონ მესამე პირთა წინაშე სამოქალაქო პასუხისმგებლობა მათი პირადი და ქონებრივი ინტერესების დაცვის მიზნით. ობიექტის მფლობელი ვალდებულია, წერილობითი ფორმით აცნობოს საქართველოს დაზღვევის სახელმწიფო ზედამხედველობის სამსახურს სავალდებულო დაზღვევის სახეობაში საქმიანობის განხორციელების შესახებ საქმიანობის დაწყებამდე, ასევე საკუთარი ინიციატივით საქმიანობის შეწყვეტისას − შეწყვეტამდე ერთი თვით ადრე.

რატომ არის იურიდიული კონსულტაცია აუცილებელი?

სავალდებულო დაზღვევა მხოლოდ ფორმალური ვალდებულება არაა. იგი წარმოადგენს კომპანიის იურიდიული და ფინანსური მდგრადობის ერთ-ერთ საყრდენს. პრაქტიკაში ხშირად გვხვდება შემთხვევები, როდესაც კომპანიები შეცდომით მიიჩნევენ, რომ სადაზღვევო პოლისი ავტომატურად ფარავს მათ კანონით დადგენილ ვალდებულებებს, მაშინ, როდესაც ზოგიერთი დაზღვევა ფაქტობრივად არ აკმაყოფილებს აუცილებელ სტანდარტებს. აუცილებელია, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში შეფასდეს, ექვემდებარება თუ არა კომპანიის საქმიანობა სავალდებულო დაზღვევას და შემდგომ მოხდეს კანონით დადგენილი პირობების შესაბამისი სადაზღვევო ხელშეკრულების გაფორმება.

კანონის მოთხოვნებთან შეუსაბამობამ შესაძლოა გამოიწვიოს რიგი სამართლებრივი შედეგები. მაგალითად, თუ პირი, რომლის მიმართაც კანონის ძალით უნდა განხორციელდეს სავალდებულო დაზღვევა, არ არის დაზღვეული, მას უფლება აქვს, სასამართლო წესით მოსთხოვოს დაზღვევის განხორციელება დამზღვევს, რომელსაც დაკისრებული აქვს მისი დაზღვევის ვალდებულება. ეს კი, თავისთავად, დამატებით ხარჯებთანაა დაკავშირებული.

სწორედ ამიტომ, იურიდიული შეფასება და კონტროლი ყოველი ეტაპისთვის კრიტიკულია – ამ გზით თავიდან აიცილებთ შეცდომებს, დაიცავთ კომპანიას სარისკო სიტუაციებისგან და დააკმაყოფილებთ საკანონმდებლო მოთხოვნებს სრულად.