2024 წლის განმავლობაში საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ დააკმაყოფილა 18 შუამდგომლობა უცხოური საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობა-აღსრულების შესახებ. პრაქტიკის ანალიზი ცხადყოფს, რომ არბიტრაჟის მეშვეობით დავის გადაწყვეტის ხერხს ხშირად მიმართავენ ბიზნეს-სუბიექტები, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც სამართლებრივი ურთიერთობა უცხოურ კომპანიასთან/ფიზიკურ პირთან მყარდება.

იმისათვის, რომ საქართველოს საზღვრებს გარეთ გამოტანილ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებას ჰქონდეს სავალდებულო მოქმედების ძალა საქართველოს ტერიტორიაზე, აუცილებელია მისი ცნობა-აღსრულების პროცედურის დაწყება საქართველოს უზენაეს სასამართლოში.

იურიდიული ფირმა ბი ვი ქონსალთინგის იურისტი მარიამ ბაღდავაძე, „ბიზნეს მრჩეველის“ რუბრიკაში გვიზიარებს პრაქტიკულ რჩევებს საქართველოს ფარგლებს გარეთ გამოტანილი საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ცნობა-აღსრულებისათვის. 

როგორია ცნობა-აღსრულების პროცედურა?

პროცედურის დასაწყებად საჭიროა, პირმა მიმართოს საქართველოს უზენაეს სასამართლოს წერილობითი შუამდგომლობით და მოითხოვოს შესაბამისი გადაწყვეტილების საქართველოს მთელს ტერიტორიაზე ცნობა-აღსრულება. განცხადებას უნდა ერთვოდეს შემდეგი დოკუმენტები:

• საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების სათანადოდ დამოწმებული დედანი;
• საარბიტრაჟო შეთანხმების დედანი ან მისი სათანადოდ დამოწმებული ასლი;
• ამონაწერი მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრიდან, თუ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების მხარე იურიდიული პირია;
• მინდობილობა, თუ განცხადება შეაქვს წარმომადგენელს;
• მტკიცებულება, რომ საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება არ აღსრულებულა იმ ქვეყანაში, რომლის ტერიტორიაზეც იგი გამოვიდა;
• სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დამადასტურებელი ქვითარი (150 ლ).

მხარემ უნდა წარმოადგინოს ასევე ქართულ ენაზე იმ  საბუთების სათანადოდ დამოწმებული თარგმანი, რომელიც არ არის შედგენილი ქართულ ენაზე. დამატებით, შუამდგომლობა უნდა შეიცავდეს მოთხოვნას შესაბამისი გადაწყვეტილების ცნობისა და აღსრულების შესახებ, ასევე, საარბიტრაჟო მოპასუხის იურიდიულ მისამართს. განმცხადებელმა უნდა დაასაბუთოს, რა საფუძვლით სურს ამ პროცედურის განხორციელება საქართველოს ტერიტორიაზე და რატომ წარმოადგენს უფლებამოსილ სასამართლოს საქართველოს უზენაესი სასამართლო.

რამ შეიძლება დააბრკოლოს გადაწყვეტილების ცნობა-აღსრულება?

„არბიტრაჟის“ შესახებ საქართველოს კანონის თანახმად, სასამართლოს საკუთარი ინიციატივით შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შეუძლია მხოლოდ 2 გარემოების არსებობისას:

• თუ საქართველოს კანონმდებლობის თანახმად, დავა არ შეიძლება იყოს საარბიტრაჟო განხილვის საგანი (დავა არბიტრაჟუუნაროა);
• გადაწყვეტილების ცნობა-აღსრულება ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს.

საარბიტრაჟო მოპასუხეს მოსამართლის მიერ განსაზღვრულ ვადაში უფლება აქვს, მიუთითოს ერთ-ერთი შემდეგი საფუძვლების შესახებ, რაც დადასტურების შემთხვევაში გამორიცხავს გადაწყვეტილების ცნობა-აღსრულებას:

• საარბიტრაჟო შეთანხმება გააფორმა არაუფლებამოსილმა პირმა;
• მხარეს საარბიტრაჟო პროცესში არ მიეცა შესაძლებლობა, წარმოედგინა საკუთარი პოზიცია/დაეცვა თავისი ინტერესები;
• საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება სცდება მხარის მოთხოვნის ფარგლებს;
• დავის განმხილველი არბიტრაჟის შემადგენლობა იყო არაუფლებამოსილი;
• გადაწყვეტილება არ შესულა კანონიერ ძალაში ან/და იგი გააუქმა ან შეაჩერა იმ ქვეყნის სასამართლომ, სადაც ეს გადაწყვეტილება გამოვიდა.

მხედველობაშია მისაღები, რომ ამ საფუძვლებით სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, განმცხადებელს უარი უთხრას შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე, თუ საარბიტრაჟო მოპასუხემ არ გააკეთა შესაბამისი შეცილება მოსამართლის მიერ განსაზღვრულ ვადაში. ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მსგავსი შეცილება განხორციელდა, განმცხადებელი უფლებამოსილია, სასამართლოს წარუდგინოს საკუთარი მოსაზრება და დაამტკიცოს ზემოთ ჩამოთვლილი საფუძვლების არ-არსებობა.