კომპანიებისა და კერძო პირებისთვის, რომელთა სატრანსპორტო საშუალებები მნიშვნელოვან როლს თამაშობს მათ საქმიანობაში, ე.წ. „კასკო“ ავტოდაზღვევა აუცილებელი ფინანსური ინსტრუმენტია. ამ ტიპის დაზღვევა, როგორც წესი, ფარავს ისეთი მოვლენებით გამოწვეულ ზიანს, როგორიცაა: ავტოსაგზაო შემთხვევა, ვანდალიზმი, სტიქიური მოვლენები, ძარცვა, ქურდობა და ა.შ. თუმცა, ბევრისთვის უცნობია, რომ დაზღვეულს შესაძლოა სრულად წაერთვას სადაზღვევო შემთხვევიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურების უფლება მაშინ, როდესაც ზარალი გამოწვეულია მისი განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებლობით გამოწვეული ქმედებით. ამ საკითხზე მნიშვნელოვან ინფორმაციას გვიზიარებს იურიდიული ფირმა "ბი ვი ქონსალთინგის" მმართველი პარტნიორი - ვახტანგ შურღაია.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 829-ე მუხლის თანახმად, მზღვეველი თავისუფლდება თავისი მოვალეობის შესრულებისაგან, თუ დამზღვევმა დაზღვევით გათვალისწინებული შემთხვევა გამოიწვია განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით. შესაბამისად, დამოუკიდებლად ის ფაქტი, რომ დამზღვევი სარგებლობდა ავტოდაზღვევით, არ იძლევა კომპენსაციის მიღების ავტომატურ გარანტიას.

რას ნიშნავს „უხეში გაუფრთხილებლობა“?

სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული განმარტების თანახმად, უხეში გაუფრთხილებლობა მოიცავს იმ მითითებების დარღვევას/უგულებელყოფას, რომელიც სავალდებულოდ უნდა იცოდეს მსგავსი ქმედების განმახორციელებელმა ნებისმიერმა პირმა. სხვა სიტყვებით, უხეში გაუფრთხილებლობა წარმოადგენს მეტისმეტ დაუდევრობას.

სად გადის ზღვარი — მარტივი თუ უხეში გაუფრთხილებლობა?

პრაქტიკაში ხშირად დგება კითხვა: როდის არის დაზღვეულის ქცევა უბრალო უყურადღებობა და როდის უხეში გაუფრთხილებლობა? ავტოსატრანსპორტო შემთხვევის დროს მძღოლის ბრალეულობის მარტივ ან უხეშ გაუფრთხილებლობად დაკვალიფიცირება განეკუთვნება შეფასებით კატეგორიას და იგი უნდა განისაზღვროს საგზაო მოძრაობის უშუალო მონაწილის კონკრეტული მოქმედების დადგენითა და ამგვარი მოქმედებით დამდგარი შედეგის მიმართ მისი სუბიექტური დამოკიდებულებით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის თანახმად, მარტივ გაუფრთხილებლობად შეფასდება ყველა ის მოქმედება, რომელიც არ წარმოადგენს აუცილებელი წინდახედულების ნორმის განსაკუთრებით მძიმე ისეთ დარღვევას, როგორიცაა:

• დაშვებული სიჩქარის 80-100%-ით გადაჭარბება;

• უმიზეზოდ საპირისპირო მოძრაობის ზოლში გადასვლა;

• დაუდევრად, სათანადო გათვლების გარეშე დაკავებული ზოლიდან გამოსვლით იმავე ზოლში თანმხვედრი მიმართულებით წინ მოძრავი ერთი ან რამდენიმე სატრანსპორტო საშუალების გადასწრება;

• საზოგადოებრივი ტრანსპორტის, ასევე სახანძრო და სხვა სპეციალური ტრანსპორტისათვის გზის არ-დათმობა;

• ავტომანქანის სამართავად გადაცემა მართვის უფლების არმქონე ან არაფხიზელ მდგომარეობაში მყოფი მესამე პირისათვის და ა.შ.

პრაქტიკაში სადაზღვევო კომპანიები შესაბამისი ხელშეკრულების პირობებში ითვალისწინებენ იმ საგამონაკლისო შემთხვევებს, რომელთა დადგომის შემთხვევაშიც შესაძლოა ზიანი არ ანაზღაურდეს (საგამონაკლისო პირობები). მაგალითისათვის, ასეთი საგამონაკლისო პირობა შესაძლოა მოიცავდეს: ავტოსატრანსპორტო საშუალების მართვისას ჩაძინების, მძღოლის მიერ შუქნიშნის დაუმორჩილებლობის, საპირისპირო მიმართულებით მოძრავ ზოლში საგზაო წესების დარღვევით გადაადგილების, უწყვეტი ღერძულა ხაზის გადაკვეთის და სხვა შემთხვევებს. რა თქმა უნდა, აუცილებელია, ამ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში დადგინდეს დამზღვევის ბრალეულობა უხეში გაუფრთხილებლობის ან განზრახვის სახით.

რა უნდა გაითვალისწინოს ბიზნესმა?

ავტოდაზღვევა მნიშვნელოვანი ფინანსური ბერკეტია მოულოდნელი ზარალის თავიდან ასაცილებლად, მაგრამ მისი მოქმედება არ არის უპირობო. დაზღვეულის უხეში გაუფრთხილებლობით გამოწვეული ქმედება საკმარისია ანაზღაურებაზე უარის მისაღებად. მნიშვნელოვანია დაზღვევის ხელშეკრულების გაფორმებამდე დეტალურად განისაზღვროს ყველა პირობა. ბიზნესისათვის, რომელიც ფლობს/განკარგავს სატრანსპორტო საშუალებებს, ასევე მნიშვნელოვანია, განისაზღვროს სამსახურებრივი მიზნებისათვის გამოსაყენებელი ავტოსატრანსპორტო საშუალებების ექსპლუატაციის წესები მკაფიოდ. ეს საკითხი განსაკუთრებით აქტუალურია მაშინ, როდესაც კომპანიის თანამშრომლებს გადაცემული აქვთ ავტოსატრანსპორტო საშუალებები დროებით ან მუდმივ სარგებლობაში სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულების მიზნით.